Passieve en actieve veiligheid bij de Ca Go bakfiets

Bakfietsen en cargo-pedelecs nemen met inmiddels circa 220.000 verkochte fietsen per jaar een steeds groter aandeel in het verkeer en de verkeersverschuiving. Het is dan ook alleszins begrijpelijk, hoewel niet wenselijk, dat ook het aantal ongelukken waarbij dergelijke transportfietsen betrokken zijn toeneemt. Bijzonder dramatisch worden deze cijfers als je je realiseert dat bakfietsen in de meeste gevallen worden gebruikt voor het vervoer van kinderen. Bovendien vormen ze bij een botsing door hun grote massa en daarmee grotere kinetische energie een groter gevaar voor voetgangers. En de elektrische aandrijving plus massa en afmetingen zorgen bij de "vrachtwagens van de fietspaden" voor merkbaar veeleisender handling in vergelijking met de standaardfiets. Kort gezegd: het is tijd om ook bij de bakfiets na te denken over ongevalspreventie en actieve en passieve crashveiligheid.

Absolute uitzondering in de bakfietsbranche: Ca Go zet crashtests in bij de ontwikkeling!

De volgende punten belichten we met het oog op een ideale oplossing: 

• passieve veiligheid van de inzittenden
• remmen en assistentiesystemen
• beveiligingsmogelijkheden en zwaartepunt voor vracht en inzittenden
• actieve veiligheid door licht en richtingaanwijzers
• framestijfheid
• besturing en stuurgedrag
• afmetingen en profilering van de banden en bandenspanning
• kwaliteitsnormen en fabricage en onderhoud
• passieve veiligheid voor voetgangers
• aanvullende beschermende uitrusting en de rij-vaardigheden van de bestuurder

Inzittendenbescherming op het hoogste niveau

De Ca Go FS Life is letterlijk rondom zijn transportbox geconstrueerd. De schokabsorberende bak van geschuimd polypropyleen is het hart van de bescherming van de doorgaans jonge meerijders. Zowel materiaal als vorm zijn zo ontworpen dat een botsing zo weinig mogelijk impact heeft op de kleintjes. In tegenstelling tot houten kratten kan en moet het EPP-materiaal vervormen en in uitzonderlijke gevallen zelfs scheuren; zo absorbeert de cargobox de stootenergie, die dan niet meer op de inzittenden inwerkt. Naar hetzelfde principe werken alle moderne fietshelmen. Dit, in combinatie met de stabiele vijfpuntsgordels zoals men die kent uit de motorsport, biedt een maximum aan bescherming. De gordels zijn aan het frame bevestigd en niet aan de bak, zodat het kind altijd in zijn beschermzone blijft. Tegen de achtergrond dat ADAC-crashtests gevallen aan het licht hadden gebracht waarbij kind inclusief gordel uit de bak werd geslingerd, is de framebevestiging van existentieel belang.

Remmen als op een downhillfiets

Krachtige remmen behoren bij voertuigen met een maximaal systeemgewicht van ruim boven de 200 kilogram tot de kernelementen bij het voorkomen van ongelukken, dus de actieve ongeluksbescherming. De remprestaties van een installatie kunnen worden geschat aan de hand van de grootte van de remschijven en het aantal zuigers. Standaardschijven meten 160 millimeter in diameter en worden vertraagd door elk twee zuigers. Dat was voor Ca Go echter niet voldoende met betrekking tot de eigen kwaliteitsnormen; daarom zijn zelfs aan de vrij compacte 20-inch wielen van de Ca Go CS-modellen remschijven met meer dan 200 millimeter ingebouwd. Bovendien verhogen remklaauwen met elk vier zuigers in plaats van twee de remdruk enorm. Dergelijke remmen vind je anders alleen aan fietsen waarmee men steile hellingen afrast.

Pure remkracht kan echter nog worden overtroffen door intelligente ondersteuning van het remproces. De Magura-remsystemen op de Ca Go-modellen kunnen via een aanvullende module weliswaar niet harder vertragen, maar wel de remkracht beter doseren en verdelen. Het assistentiesysteem IBS verdeelt de remdruk van één hendel over beide wielen en distribueert de kracht zodanig dat overremmen als het al voorkomt eerder achteraan plaatsvindt, wat aanzienlijk minder gevaarlijk is dan een blokkering van het voorwiel. Tegelijkertijd richt een minimale tijdvertraging bij het inzetten van voor- en achterwielrem de fiets op uit een eventuele schuine stand, wat rijfouten eveneens vergeeft of tenminste sterk afzwakt.

Als eenheid door stad en over land

Over de vijfpuntsgordels waarmee de kinderen veilig in de fiets worden gehouden, is al gesproken. Maar ook alle overige vracht moet goed worden vastgezet. Enerzijds om de lading zelf te beschermen – hiervoor is optioneel materiaal tegen trillingen en verschuiven beschikbaar voor de Ca Go CS en FS. Anderzijds hebben bewegende goederen invloed op de rijdynamiek, en dat meer dan je zou verwachten. Een verschuivend kratje drank, door de wind omgevallen dozen, losse voorwerpen in een open mand enzovoorts leiden de bestuurder af en brengen onrust in de fiets; hoe zwaarder en hoe meer beweging, hoe heftiger de rol- of kantelbewegingen. Remwegen worden onevenredig langer als voorwerpen zich vrij naar voren naar de zijwand kunnen bewegen en bij de botsing een krachtstoot in de rijrichting geven. Alles wat een dergelijke stoot zou kunnen veroorzaken, moet met spanbanden of elastieken worden vastgezet. Ook extra tassen en onderverdeling van de compartimenten helpen tegen beweging van de vracht. De gordel voor kinderen is overigens niet alleen bedoeld om bij een ongeluk te beschermen; ook moeilijk te controleren opstaan of rondklimmen moet er zo door worden voorkomen.

Actieve veiligheid door zichtbaarheid

Weinig is belangrijker om ongelukken in het verkeer te voorkomen dan door andere verkeersdeelnemers te worden gezien. Heldere kleding kan helpen, reflectoren aan fiets en lichaam eveneens, maar niets gaat boven hoogwaardige verlichting. In de eerste plaats moet die de rijweg verlichten om hindernissen en gladde plekken beter te kunnen herkennen. Maar juist in herfst- of winterperioden is het vergroten van de zichtbaarheid even belangrijk. Door het actief plaatsen van lichtpunten onderscheid je je visueel in spiegels of door beslagen of natte ruiten veel duidelijker van de achtergrond. Het Statistisches Bundesamt meldt dat tussen oktober en februari bijzonder veel fiets- en pedelec-ongelukken in het donker plaatsvinden. De veiligheidsdenkwijze van Ca Go zet zich voort tot in dergelijke details. De verlichtingssystemen van Supernova zijn niet alleen helder en Made in Germany; ze bieden afhankelijk van het Ca Go-model zelfs functies zoals een remlicht of een extra helder grootlicht. De fietsersbond ADFC adviseert het licht ook bij ritten overdag in te schakelen. De verhoogde zichtbaarheid weegt op tegen het minimale extra stroomverbruik, aldus hun expert.

Rijdt waar het moet rijden

Minder voor de hand liggend bij het voorkomen van ongelukken zijn framestijfheid en de werking van de besturing. Juist bij beladen bakfietsen is een nauwkeurige besturing die direct de stuurimpulsen van de bestuurder volgt relevant, om bijvoorbeeld niet aan laat te herkennen hindernissen te blijven haken. De door hun gewicht en afmetingen wat logge bakfietsen profiteren van de agiele kabelbesturing doordat deze dit nadeel compenseert. Naast het zwaartepunt van de fiets werken de precisie van de besturing en de verdraaiingsstijfheid van het frame hier uitermate effectief. Dit laatste geldt in het bijzonder bij een lange wielbasis. Stuurimpulsen die via het voorwiel worden ingegeven, moeten zich via het gehele frame tot aan de achteras voortzetten. Als het frame gemakkelijk te verdraaien is, gebeurt dat met tijdvertraging en heb je een onveilig rijgevoel, alsof de fiets de stuuropdrachten niet of zeer traag volgt. Vergelijkbaar gedraagt het zich met besturingen die via een stangenstelsel van het stuur op de vork werken.

Voetgangersbescherming zoals bij de personenauto

Kwaliteitsnormen en onderhoudsstatus

Zeker als kinderen in het spel zijn, moet je op je fiets kunnen vertrouwen. Concurrerende bakfietsen van een bepaald type hebben in het verleden voor opzien gebaard doordat frameconstructies ter hoogte van de onderste framebuis waren gebroken. Ook al zijn dergelijke dramatische defecten zeer zeldzaam, ze kunnen tot ernstige ongelukken leiden. Naast intelligent geconstrueerde frames en componenten zijn hoge kwaliteitsnormen en tests van de kant van de fabrikant de beste garantie. Bij Ca Go worden alle technische details ontwikkeld door ervaren ingenieurs in Koblenz en aan de TU Darmstadt; de frameproductie is in Europa gevestigd, en dat niet alleen vanwege de korte aanvoerroutes.

Goed contact met de weg houden

In principe behoren de banden en de bandenspanning tot het punt materiaalqualiteit en onderhoud. Hun directe invloed op de veiligheid is echter zo prominent dat de banden een eigen hoofdstuk krijgen. Het minst belangrijk detail is daarbij verrassend genoeg het profiel. Zolang je op verharde wegen rijdt, volstaat een fijn profiel in het algemeen, sneeuw en ijs als ondergrond daargelaten. Veel belangrijker zijn de bandafmetingen en de luchtdruk. Bij een bakfiets kan tot meer dan 120 kilo op voor- of achterwiel drukken. De toestand van de buitenband en zijn breedte en luchtdruk moeten daar aan beantwoorden, anders kan een zweverig rijgevoel ontstaan, de velg de bodem raken of de band bij snelle manoeuvres zelfs van de velg springen. Te veel druk maakt de band echter hard. Dan kan hij geen wegoneffenheden meer opvangen, wat eveneens en juist in bochten tot slecht wegcontact en daarmee hachelijke situaties kan leiden. Het controleren van de bandenspanning is bij zwaar belaste fietsen dan ook een regelmatige verplichte taak. Ook het af en toe controleren van de flank en het loopvlak van de band op brosse plekken behoort tot de verkeersveiligheid. Een uniforme richtwaarde voor de luchtdruk bestaat helaas niet. Bij brede banden van 50 millimeter en meer kun je echter eerder met weinig druk en meer comfort rijden. Afhankelijk van de belading en de gewichtsverdeling moeten bestuurders kiezen tussen 2,0 en 4,0 bar.

"Kies de bandenspanning zo laag als veilig nog mogelijk en zo hoog als nodig. Hoe hoger de belading, hoe hoger de minimumdruk. Probeer het bij twijfel en tast je er naartoe."

Sebastian Delauney, Ca Go Ontwikkeling

Te veel veiligheid bestaat niet

Sommige veiligheidskenmerken hebben helemaal niets met de fiets te maken. Ook kleding en extra uitrusting van de bestuurder en de meerijders kunnen verantwoordelijk zijn voor de bescherming. Extra reflectoren aan jassen en broeken, een veiligheidsbril bij neerslag en vooral de helm zijn essentiële veiligheidstools, zowel passief als actief.

"Door het dragen van fietshelmen wordt tussen 20 procent van de hoofdletsels bij lichtgewonden en tot meer dan 80 procent van de hoofdletsels bij bijzonder zwaargewonden voorkomen."

Studie HFC Human-Factors-Consult GmbH, 2017

De belangrijkste component voor veiligheid in het verkeer

Naast kenmerken aan fiets en uitrusting is er een component die meer dan wat ook bepaalt hoe veilig een rit verloopt en hoe gevaarlijke situaties aflopen: de bestuurder. Goede lading zekeren, vooruitkijkend rijden, vertrouwdheid met de fiets, defensieve lijnkeuze en aangepaste snelheid zijn de beste voorzorgsmaatregelen. Moderne e-bakfietsen kunnen sportief-dynamisch worden gereden; de motor draagt daar zijn deel aan bij. Men moet zich er echter altijd bewust van zijn dat men het totaalgewicht van een volgroeide motorfiets bestuurt, weliswaar langzamer maar daarvoor ook niet per se op de rijbaan; men deelt de verkeersruimte eerder met voetgangers, andere fietsers, dieren en spelende kinderen. Veel verkeersdeelnemers onderschatten daadwerkelijk de snelheid van een bakfiets. De basisregels voor veilig rijden met een bakfiets zijn dan ook de volgende: